De verwoeste steden aan de straat van Messina De Aarde en haar Volken, 1909

Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net/

DE VERWOESTE STEDEN AAN DE STRAAT VAN MESSINA.

Naar het Fransch van Jacques Tournadour d'Albay.

Van Parijs naar Napels.--Vertrek van Napels naar Reggio met den spoorweg.--Eerste kampen van vluchtelingen.--De langs den spoorweg vernielde dorpen.--Te Reggio.--De puinhoopen.--Overtocht van Reggio naar Messina met een veerboot.--Te Messina.--Afgrijselijke tooneelen.--Wat de stormvloed beteekende, die op de aardbeving volgde.--Brand aan de haven.--Terugkeer naar Napels.

De geheele wereld heeft van angst gesidderd op den 28sten December, toen de dagbladen berichtten, dat binnen weinige seconden Messina en verscheidene plaatsen langs de Straat verwoest waren en dat 200000 personen verdwenen waren. Eenige dagen later vertrok ik in mijn hoedanigheid van afgevaardigde van het fransche Roode Kruis naar Napels, dat om de ligging in de nabijheid van het tooneel der ramp gekozen was als bestemming voor de eerste schepen, die overvol met gevluchten en gewonden zeewaarts waren gegaan. Napels werd dadelijk het centrum, waar de ondersteuning zich concentreerde, die bestond in de zending van personeel, van hulp in natura of in geld, gezonden uit alle hoeken der wereld in een prachtig élan van algemeene naastenliefde.

Een maand lang heeft Napels zich tegen de zware taak opgewassen getoond, de redders uitzendend naar de verwoeste streken en dagelijks groote troepen verongelukten opnemend. Overal, waar het maar mogelijk was, richtte men voorloopige hospitalen in; de civiele hospitalen, de particuliere klinieken, de scholen en zelfs het Koninklijk Paleis verdeelden de slachtoffers onder elkaar. Het kosmopolitische leven van de stad stond opeens stil, zoo ging alles op in dat, wat allen op dat oogenblik bezighield. Een nieuw leven begon, een ernstig, ingetogen leven, als met ingehouden adem aan het werk gekluisterd.

Drie weken, zoo doorgebracht te midden van de angstkreten der stervenden, van de hartverscheurende smart van diegenen, wier leven als door een wonder was gered en die al de hunnen hadden verloren, hadden ons voorbereid op ontzettende tooneelen. We stelden ons voor, dat wij in Napels de wreedste staaltjes van menschelijk lijden hadden aanschouwd. Maar die sombere tooneelen zouden weldra onbeteekenend lijken naast een werkelijkheid, die nog oneindig veel verschrikkelijker was.

Den 22sten Januari verliet ik met drie der vrome vrouwen, wier edelmoedige zelfopoffering in die schrikkelijke weken zoo schitterend uitkwam, Napels in den avond met den sneltrein, die in gewone tijden in een enkelen nacht de ongeveer vierhonderd kilometer aflegt, welke ons van Reggio Calabria scheidden. Voorbereid op ontberingen, namen we slechts het strikt noodige mee, dekens, wat linnengoed en eenige proviand. Het scheen, dat de nacht ongestoord verloopen zou, maar een poosje eer het dag werd, stak er een hevige wind op en blies met zooveel kracht, dat de waggons onder de drukking scheef overhelden. Gelukkig duurde de storm niet lang en we herwonnen weldra onze gerustheid, die een oogenblik verstoord was geworden. Bij elk station moesten we eindeloos lang wachten, zoodat we bij zonsopgang nauwelijks halfweg waren gekomen. De spoorweg volgt ongeveer het strand der Tyrrheensche Zee aan den voet der laatste uitloopers van de Apennijnen, die, bedekt met cactussen, ter hoogte van vier- of vijfhonderd meter bijna loodrecht in zee vallen. Aan de andere zijde strekt zich een smalle strook lands uit, beplant met citroenboomen van donkergroene kleur, waarin de vruchten gouden vlekken brengen.

Recht achter kaap Vaticane verspert de siciliaansche kust met den sneeuwtop van den Etna den horizon als met een donkere lijn. In de richting van de open zee wijzen een zwarte kegel en lager eenige lichtgrijze wolkjes ons den Stromboli en de Liparische eilanden aan. Drie uren lang konden we genieten van het wonderschoone schouwspel; toen verdween alles achter het schiereiland Monteleone, daar de trein meer landwaarts in liep.

De eene na de andere gingen ons de plaatsjes voorbij, gelegen aan de kust: Pizzo met zijn visschersvloot en zijn haven achterin de golf van Santa Eufemia, Tropea, Nicotera en eindelijk Palmi. Bij laatstgenoemde plaats begint de zoo hevig geteisterde zone, die de schokken van 28 December had te verduren.

De verwoestingen zijn hier niet bijzonder groot; slechts enkele huizen hebben echt van de aardbeving geleden; toch zijn er één of twee ingestort, die een dertigtal personen onder het puin hebben begraven. Overal is de doorgang versperd; er liggen kisten met voorraden in den weg, pakken kleeren tusschen tonnen chloorkalk. Daar zagen we voor het eerst de kampen van vluchtelingen. In de wagens met koopwaar gevestigd, of onder tenten of in barakken van planken, schijnen ze zich al vrij gauw te hebben gewend aan dit nieuwe leven.

Wij komen al minder vlug vooruit; de weg heeft veel geleden, en de inderhaast gedane herstellingen leveren niet de gewenschte veiligheid op. Eindelijk komen we bij Bagnara Calabria, een grenspost van het gebied, dat in staat van beleg is verklaard. Aan het station heerscht een buitengewone levendigheid. Niet zonder moeite gelukt het mij, er de oorzaak van te vernemen. Tengevolge van een stoot, die in den morgen werd gevoeld, heeft er een instorting plaats gehad, die de verbindingen heeft verbroken en schrik onder de bevolking heeft verspreid.

Op deze plek is de spoorweg, die midden tusschen het strand en een cornicheweg door loopt, versperd door drie reusachtige blokken, die eerst op den weg waren gevallen en van daar op de spoorlijn zijn overgesprongen. Arbeiders, met touwen vastgebonden boven het ledige, werken met houweelslagen, om de rotsblokken, die naar beneden dreigen te storten, te verwijderen. Er worden daarna gaten geboord in het grootste der rotsblokken, en dynamiet slaat ze dan spoedig tot gruis. Dan wordt de opruiming geregeld voortgezet. Eén enkele der rails is gebroken, de andere is verbogen, maar wordt met hefboomen weer rechtgezet. De gebroken rail wordt vervangen, en weldra gaan we weer vooruit, voorzichtig over de gerepareerde lijn.

We gaan Scylla voorbij, waarvan de vooruitstekende rots zich goed heeft gehouden. Te Cannitello is het schouwspel treurig; daar is alles met den grond gelijk gemaakt; van het station is ook slechts een puinhoop over, terwijl overal elders de stations in goeden staat zijn gebleven. Op den weg zien we groepen ongelukkigen, geduldig op de komst van den trein wachtend, waarmee ze zullen worden weggevoerd van deze plaatsen van dood en verderf.

Daar zijn we eindelijk bij Villa Giovanni, eertijds een stadje van 3000 inwoners, nu nauwelijks 800 tellend. Dit is het punt, waar de veerboot overgaat, die de siciliaansche lijnen met het vasteland verbindt. Van het dorp zijn slechts eenige muurbrokken over en hoopen puin; de boomgaarden vol citroenboomen, die het dorp omringen, kunnen geen vroolijk tintje aan het landschap geven. Aan het strand worden planken ontscheept en balken, die voor de oprichting van voorloopige gebouwen zullen dienen, houten gebouwen, die beter geschikt zijn op den onvasten grond, dan steenen.

De zijlijn, die van de hoofdlijn naar de veerboot voert, is volkomen vernield door den springvloed, waarmee de schok van 28 December gepaard ging. Het opgeruimde materiaal, dat hier en daar groote bergen vormt en elders weer lagere hoopen, heeft den weg in een montagne russe herschapen, en werklieden zijn bezig met geniesoldaten, om hem weer in beteren staat te brengen. Bij het station wacht op het perron een gezin van vluchtelingen, gezeten op pakken goed. De oude moeder, die gebrekkig en half blind is, heeft twee dagen op haar matras gelegen, zooals die op een brok muur in evenwicht werd gehouden als door een wonder. Ze kon zich niet bewegen, was niet in staat om te roepen, en haar hond, die met haar aan den dood was ontkomen, wist door zijn wanhopig geblaf de aandacht te trekken van de redders.

Na Villa Giovanni gaan we door Catone en Archi, dorpjes, die uitsluitend van de vischvangst bestaan en van het verbouwen van citroenen en bergamotten, waarvan de doordringende geur zelfs op zee te ruiken is. In al die kleine kustplaatsjes is de sterfte verschrikkelijk groot geweest, zoowel door de hevigheid van de schokken als door het gemis van stevigheid der woningen, die slordig waren gebouwd van steenen, los of met slechte kalk aan elkaar verbonden.

Het schijnt, dat hier de seismische beweging vooral en in hoofdzaak golvend is geweest, want bijna overal zijn de afsluitingsmuren der boomgaarden, die toch volstrekt niet hoog zijn, ingestort en, bijzonderheid die niet zonder beteekenis is, de groote meerderheid, om niet te zeggen, bijna het geheele aantal is naar het Oosten of Zuidoosten gevallen, terwijl toch de hoofdrichting der spleten en instortingen geregeld van het Zuiden naar het Noorden was gericht, volgens een lijn, die blijkbaar met de kust evenwijdig liep.

Tegen den namiddag kwamen wij aan bij wat eens het station van Reggio Centrale was. Het hoofdgebouw, dat half was ingestort, is moeten ontruimd worden; alleen een klein gebouwtje van één verdieping heeft weerstand geboden, het Ufficio Merci, dat thans niet enkel dient als bagagebureau, zooals de naam aangeeft, maar ook als algemeene kas voor de bezetting. Daarvoor staat een soldaat op wacht, met de bajonet op het geweer. Nadat we ons van al wat we konden missen hadden ontdaan, verlieten we het station.

Door kleine straatjes, waarvan de namen verdwenen zijn met de muren, waar ze op waren geschreven, bereiken we de bovenstad; overal ondergang en dood. Het Corso Garibaldi, de hoofdverkeersader van de stad, is niet meer dan een monsterachtige hoop puin; de grond is opengespleten en bedekt met brokken ijzer, fragmenten van kroonlijsten en met kleedingstukken, die met bloed en slijk bevlekt zijn. De voorgevel van den schouwburg is ervan gescheiden en helt dreigend voorover. Eenige schreden verder is er een kerk ingestort, en daarbij heeft de gevel alleen standgehouden, nauwelijks voor vallen behoed door enkele zwakke staven.

Bij elke schrede jagen wij een fijn stof op, dat overal door dringt en de keel toeknijpt. We komen eindelijk aan een fontein, waar we onzen dorst kunnen lesschen, dank zij de welwillendheid van een soldaat en een burger, die ons ieder om te drinken een dier reuzengroote glazen leenen, de eenige, die men in dit land vindt en die zeker bijna een liter inhoud hebben. De soldaat weigert nadrukkelijk, wat wij hem willen aanbieden voor zijn welwillendheid; maar de burger laat zich niet lang smeeken en neemt dadelijk aan.

We keeren naar de haven terug door de Aarts-bisdomstraat, een der weinige straten, waar de carrentini, de wagentjes van de streek, die toch zoo licht zijn, nog kunnen rijden, beladen met planken of tentlinnen. In het Marinegebouw heerscht een zekere levendigheid; er zijn voorloopige kampen opgeslagen op de terreinen, schuilplaatsen, gemaakt van losse planken, die men maar schuin heeft neergezet met den eenen kant op den grond en den anderen tegen het hek aan, dat de plaats van den weg scheidt. Vóór elke zoo geïmproviseerde tent brengen kinderen in lompen brandstoffen aan op een houtvuur, waar een onmogelijke soep op kookt in reuzenketels, die wie weet van waar zijn gekomen. Die vuren geven een ondragelijken stank, waarvan we weldra de oorzaak zouden leeren kennen. Tengevolge van het gebrek aan hout branden de vluchtelingen alles, wat hun in handen komt, vooral oude meubels, waarvan het droge hout, met stof overtrokken of met paardehaar gevuld, vlug brandt, maar een verstikkenden rook geeft. Mijn drie dames hebben haar hoeden opgehouden, die hoewel nog al bescheiden, haar toch in het oog doen vallen, en deze dracht uit de beschaafde wereld wordt door een aantal van die ongelukkigen opgevat als een uittarting van hun ellende.