Storieta
English
Save & sign up

The opening · free to read

SOURCE: We follow Father Martin's apograph (in the Archives of St. Mary's College, at Montreal) of the original Latin MS. in the Archives of the Gesù, at Rome.

Epistola Patris Petri Biardi ad Reverendissimum Patrem Claudium Aquavivam, Præpositum Generalem Societatis Jesu, Romæ. (26 Maii, 1614.)

(Transcripsit Pater Felix Martinus ex codice Latino qui Romæ in Archivis Jesu conservatur.)

ADMODUM REVERENDE IN CHRISTO PATER, Pax Christi.

Et affectus et debitum cogunt ut ego nunc recens et multis maximisque periculis summo Dei beneficio et vestræ Paternitatis precibus ereptus, eam salutem et quoad possum ejus genibus provolutus amplectar; grato certe ao [animo] ac magno spiritu. Etenim velut aspicere me debeo ad poenitentiam, ut spero, agendam et gratias exhibendas; tanti sunt ii casus e quibus me nunc liberatum admiror. Sed quoniam nunc forte [2] importunum foret longam rerum [=oi]um [omnium] historiam texere et credibile est Vestram Paternitatem multa jam ex P. Enemundo Massæo inaudivisse; omissis aliis hoc nunc solum explicabo, quonam modo post nostram ab Anglis in Nova Francia oppressionem, circumducti simus variis locis ac tandem huc in patriam restituti.

Letter of Father Pierre Biard, to the Very Reverend Father Claude Aquaviva, General of the Society of Jesus, at Rome. (May 26, 1614.)

(Copied by Father Felix Martin, from the original Latin preserved in the Archives of the Gesù at Rome.)

VERY REVEREND FATHER IN CHRIST, The peace of Christ be with you.

Both affection and duty urge me, fresh from such multiplied and mighty perils, from which I have been rescued by the surpassing favor of the Lord and by the prayers of your Paternity, to send you my greetings; and, in so far as it is possible, I throw myself at your knees and embrace you, assuredly with the utmost gratitude and devotion. And, indeed, I am bound, as it were, to contemplate myself, both to do penance, as I hope, and to express my gratitude; so great are the perils out of which I now marvel to see myself delivered. But, as it may at this time [2] be wearisome to weave a long story of all these things, and as it is probable that Your Paternity has already learned many of them from Father Enemond Massé, I shall pass over all the rest, and confine myself for the present to this one matter: in what manner, after our violent capture by the English in New France, we were taken from place to place, and at last restored to this our native land.

Eramus ut Vestra Paternitas scit in Nova Francia quatuor [3] omnino e societate, anno superiore 1613. Et quidem tunc primum incipiebamus novam moliri commodo loco habitationem, novam coloniam &c. Ecce subito nescio quo casu (casus certe fuit non consilium) injecti nostrum in littus Angli Virginenses, magno furore navem nostram invadunt, [=oi]bus [omnibus] prope defensoribus in terra occupatis. Pugnatum tamen est aliquandiu, sed necessario facta est non multo post deditio. In certamine duo e gallis occisi, quatuor vulnerati et insuper frater noster Gilbertus Duthet, vulneratus [4] ad mortem fuit. Is postridie inter manus meas religiose expiravit.

There were, as Your Paternity knows, only four [3] of our society in New France in the last year, 1613. Then, too, we first began to build in a convenient place a new settlement, a new colony, etc. But most unexpectedly, by some hazard or other (for a hazard it certainly was, and not a premeditated plan), some English from Virginia were driven upon our shores, who attacked our ship with the utmost fury, at a time when nearly all its defenders were occupied on land. Resistance was nevertheless made for a time, but we were soon obliged to surrender. In the struggle, two of the French were killed, four were wounded; and, in addition, our brother Gilbert Duthet received [4] a mortal wound. He made a most Christian end, the following day, under my ministration.

Capta navi et rebus [=oi]bus [omnibus] direptis; multum nobis fuit, nobis inquam sacerdotibus et jesuitis, non occidi. Verum et hoc ipsum non occidi, si solum fuisset, omni nace [_sc._ nece] atrocius erat. Nam quid sane ageremus in locis omnino desertis et incultis rerum omnium nudi et egentes? Sylvatici quidem ad nos clam et de nocte ventitabant, infortunium nostrum complorabant, quæ poterant pollicebantur et magno certe animo et fideli. [5] Verum ea erat locorum rerumque conditio ut nusquam nisi mors, aut calamitosior morte miseria occurreret. Et eramus omnino triginta in his angustiis. Una res molliores reddebat Anglos, quod videlicet una e nostris scapha ipsis nequicquam obversantibus evaserat; hanc quia foro [_sc._ fore] testem nostræ oppressionis non dubitabant, vitæ nostræ parcere cogebantur. Timebant enim talionem et regem nostrum. Ergo tandem (magnum scilicet beneficium) nobis triginta qui supereramus unam aiunt [6] sese velle scapham relinquere quo per eam circumeamus oram maritimam si quam forte navem gallicam reperiamus quæ nos in patriam revehat. Demonstratum est in eam scapham plures quam quindecim ingredi non posse. Verum aliud nihil obtineri potuit, nec de nostris quidem navigiis. Ne morere [_sc._ morer] in hac difficultate sibi quisque ut potuit consuluit: P. Enemundus Massæus in eam quam dixi scapham ingressus est cum aliis quatuordecim; eique favit Deus uti jam Vestra Paternitas cognovit. [7] Ego ducem anglum adii obtinuique pro me et P. Jacobo Quentino socio meo, itemque pro Joanne Dixon qui admissus erat in societatem et servo item uno ut deveheremur ad insulas vicinas in quibus Angli piscari solent, inibique ut Angli[s] illis piscatoribus commendaremur. Quo per eos in Angliam delati inde, quod facile est, in Galliam rediremus. Obtinui hoc quidem inquam verbis, sed verbis fides non fuit. Nos enim una cum reliquis gallis qui restabamus in universum quindecim detulerunt [8] ipsi recta in suam Virginiam longe ab eo loco in quo capti fueramus leucis facile ducentis quinquaginta. At in Virginia novum periculum. Etenim qui ibi præest suspendi nos omnes volebat, sed in primis jesuitas. Sed restitit is qui nos ceperat capitaneus, fidemque datam opposuit. Et valuit tandem vel fides vel regis timor.

Our ship having been captured and everything pillaged, it was a great concession to us,--that is, to us priests and jesuits,--that we were not killed. And yet this sparing of our lives, if considered in itself only, would have been worse than any death. For what were we to do in an absolutely desert and barren region, despoiled and destitute of everything? The Savages, indeed, used to come to us stealthily and by night; and, with great generosity and devotion, commiserated our misfortune, and promised us whatever they could. [5] Truly the condition of things was such that either death itself, or a more calamitous misfortune, everywhere threatened us. There were in all thirty of us, in these distressing circumstances. One consideration rendered the English less severe, namely, that one of our boats had escaped, in spite of their watchfulness; and, as they had no doubt that it would bear witness to the violence done us, they were obliged to spare our lives, for they feared reprisals and dreaded our king. Therefore they finally offered (a great favor, forsooth) to leave for our thirty survivors [6] a single boat, in which we might coast along the seashore, on the chance of finding some french vessel to take us back to our own country. It was shown that this boat could not hold over fifteen men; but nothing further could be obtained, even from among our own boats. To be brief: in this perplexity each of us took counsel as he could; Father Enemond Massé embarked with fourteen companions in the boat I have mentioned, and the Lord favored him, as Your Paternity has already learned. [7] I went to the english captain and obtained a promise from him that I and Father Jacques Quentin, my companion, and also John Dixon--who had been admitted into the society--and one servant, should be transported to the neighboring islands where the English usually fish, and that we should there be recommended to these English fishermen; so that, having been carried by them to England, we might easily return thence into France. I obtained, as I say, a promise to this effect, but there was no good faith in this promise. For they carried us off, together with the frenchmen who remained, fifteen in all, [8] straight to their own country, Virginia, distant from the place in which we had been captured at least two hundred and fifty leagues. In Virginia, however, a new peril arose; for the governor there wished to hang us all, and especially the jesuits. But the captain who had taken us resisted, alleging his promise to us. Finally this promise, or their fear of our king, prevailed.

His peractis, datum est negotium ei capitaneo qui nos ceperat, ut rediret in eam Novæ Franciæ partem ubi nos spoliaverat, ibique quotquot reperiret naves francicas diriperet et omnes habitationes domosque incenderet. [9] Restabant enim ibi duæ Gallorum habitationes, una Sanctæ Crucis et altera Portus-regalis ubi per biennium manseram. Hanc in expeditionem tres naves instructæ sunt, duæ quas nobis ceperant, et tertia illa major et bellica, ut appellant, quæ nos ceperat. Ita accepti sumus in has naves octo solum Galli si qua forte opportunitas daretur emittendi nos in patriam. Hæ naves redierunt primum in eum locum ubi capti fueramus crucesque quas statueramus dejecerunt omnes. Sed ecce vindictam. Ibidem [10] antequam discederamus unum e suis suspenderunt quem machinatum esse nescio quid deprehenderant. Crux pro crucibus fuit.

After this episode, the captain who had taken us was commissioned to return to that part of New France where he had plundered us, and to plunder any French ships he might find, and burn all the houses and settlements. [9] There remained two French settlements there, that of Sainte Croix and that of Port Royal, where I had remained for two years. Three ships were equipped for this expedition,--two which they had taken from us, and a third and larger one, the man-of-war, as they call it, which had taken us. So eight of us Frenchmen were taken in this vessel, in view of any opportunity that might arise of sending us back to our own country. These vessels returned first to the place where we had been captured, and all the crosses that we had set up they overthrew. But not unavenged! On the same spot, [10] before our departure, they hanged one of their number whom they had apprehended in some plot. Thus one Cross took the place of many.

Hic quoque iterum nobis periculum. Volebant ire Angli, ut ante dictum est, ad habitationem Sanctæ Crucis, etsi in ea nulli tunc habitatores essent. Sed erat sal ibi relictum. Nemo præter me viam sciebat; atque ibi me aliquando fuisse Angli norant. Rogant igitur ut eos deducam. Ego qua possum tergiversari et evadere; sed [11] nihil proficio. Vident aperte me nolle. Hic nimirum incenditur capitaneus, et eram jam periculo propior; cum subito sine me ipsi locum reperiunt, diripiunt et incendunt. Quin etiam per eam occasionem sylvaticum quemdam comprehenderunt, cujus ductu ad Portum regalem perducti sunt. Quæ me res periculo majore cum exemerit, aliunde tamen induxit in majus. Namque direpto et incenso Portu regali (quem nescio quo casu destitutum a suis repererunt) ecce nescio quis Gallus ex ipsis qui portum [12] illum regalem deseruerant, accusationem mittit adversum me; Me videlicet germanum ac naturalem Hispanum esse atque adeo ob scelera quædam in Gallia commissa, eo redire non audere. Hic capitaneus jam infensus, nimirum dato iracundiæ colore, proponit suis ecquid sentiant. Æquumne videatur me in littus ejicere ibique deserere? Valuit plurium opinio satius esse reducere me in Virginiam, atque ibi me infelici arbori, quam evaseram ex æquo et legibus, redonare. [13] Sic tunc evasi; sicque paulo post ad iter in Virginiam regressi sumus. Sed ecce biduo post tam sæva tempestas accidit, ut distractis navibus alii quid aliis acciderit nesciamus. Nostræ navis capitaneus postquam per tres ipse hebdomadas tempestatem sustinuit, jamque sibi plurima sed aquam maxime deesse vidit, nec esse spem Virginiæ diu repetendæ; consilium cepit refugiendi ad insulas portugalensium quas terceras appellant. Hoc capto consilio ego qui parato suspendio exemptus videbar rursum incido in majus discrimen ac vere majus, quandoquidem socios hic habebam discriminis. Angli sedecim cum ad insulas [14] illas appropinquarent cogitare cæperunt actum esse de se si nos sacerdotes et jesuitæ appareremus. Illico etenim a catholicis Lusitaniæ viris nos in libertatem vindicaremur. Ipsi contra veluti piratæ ac vexatores ecclesiasticorum poenas darent. Angebat eos hæc cura. Sed quid agerent? Nos ne darent in præceps? An occulere nos sufficeret? In hoc æstu et dubitatione vocat me capitaneus, remque proponit. Dico ei, mihi gravius malum non esse mortem quam esse aliis occasionem [15] mali. Si placeat ei nos occulere polliceor ei me latebras bona fide adjuturum. Quid immisit Deus in ejus mentem ut mihi crederet? Nescio certe; hoc scio quod si prævidisset pericula in quæ post incidit, non credidisset. Ergo occuluit nos in fundo navis: tribus hebdomadis solem non vidimus; sed ei tot difficultates in portu insulæ Faal inciderunt et toties visitata fuit trium hebdomadarum tempore navis, ut mirum sit quomodo non simus deprehensi. Sed hoc quoque providit Deus ad majorem laudam [_sc._ laudem] Societatis: manifeste namque Angli [16] ipsi viderunt quod si nos aperire ipsosque detegere voluissemus, in nostra id sæpe manu fuisset. Ipsi met postea sæpe ac coram ministris nostram fidem collaudarunt in Anglia ipsis admirantibus inimicis veritatis. His defuncti periculis, Angli constituerunt in Angliam redire potius quam in Virginiam quæ tanto distabat longius et ad quam repetendam deerant necessaria omnia. Ita in Angliam tetendimus. Longa fuit navigatio et varia: tandem caligine ac nubibus decepti recto [17] cursu decidimus inque Walliam non longe ab Hybernia delati sumus. In Wallia capitaneus noster cum ad urbem Pembrochium excendisset victus petendi causa ad certa quædam indicia velut pirata captus est ac detentus. Ille enim vero ut se liberaret negat se piratam; argumentumque innocentiæ suæ profert Jesuitas duos quos in navi haberet, quosque si placeat accersere ex ipsis cognosci posse veritatem. O artificium divinæ Providentiæ! Erat tunc hyems adulta, et omnia in navi deerant. Ideoque nisi nobis provisum fuisset et frigore ac malis peribamus. Quid multa? [18] Extemplo accersuntur Jesuitæ et in urbem mirantibus omnibus deducuntur. Jubemur pro testimonio dicere. Nos enim vero quæ vera erant proferimus, capitaneum scilicet nostrum officiarium esse regium non piratam, et quæ in nos fecisset parendi necessitate magis quam voluntate fecisse: Ita capitaneus noster liberatus est et nos cum ipso in urbe usquedum Londino responsum acciperetur perhumaniter retenti sumus. Diu expectatum est responsum, at nos interea sæpe cum ministris sæpius cum aliis disputavimus: licebat enim fere [19] omnibus adire nos; etsi nobis exire domo non licebat. Verum cætera omnia humaniter ut dixi tribuebant. Pembrochio denique jubemur Londinum navigare. Sed iter fuit longum. Otiosissimæque intercesserunt moræ quas ne usque percenseam hoc sufficiat dicere, anglici regis jussu nos ab itinere abductos esse ad urbem Dueram atque inde Caletum in Galliam missos. Caleti liberaliter accepti sumus a domino Gubernatore et decano urbis ac per tres dies recreati; hinc venimus Ambianium ubi nunc sumus.

The book keeps going

Keep reading, and see it illustrated

Reading is free forever. Sign up and watch scenes appear while you read.

Illustrated scene from Pride and PrejudiceIllustrated scene from Alice's Adventures in WonderlandIllustrated scene from The Adventures of Sherlock Holmes

Scenes Storieta drew for other classics.

New illustrated classics

A new classic, drawn, in your inbox.

Once or twice a month: the latest books to get full character casts, scene art, and free comic editions. No account needed.