Dissertatio medica inauguralis de ictero

Divisio, quam in hac re tractanda sequi volo, hæc est. Primo, Morbi causas scrutari: Secundo, Effectus ejus: Tertio, Modos quibus amovendi sunt.

SECT. I.—Secundum opiniones hodie maxime receptas causæ proximæ icteri sunt, obstructio ductus hepatici, ductus cystici, aut ductus communis choledoci, per calculum biliarem; tumorem hepatis aliusve partis; vel per ductus ipsius constrictionem spasmodicam; et præterea bilem in duodeno collectam morbum inducere, alii dicunt.

Calculi præsentia causa frequentissima certe est, ideoque locum primum postulat. Sæpissime calculi in vesica biliari, sed non semper, formantur; in ductu hepatico interdum enim apparent. Morbus, ex obstructione ductus cystici oriens, multum differt ab eo, ductus hepatici, aut ductus communis choledoci obstructione, effecto. In illo flavedo multa, ac vomitus adsunt. In his duobus, multo minus apparent. In omnibus, intestinorum torpor fæcesque argillaceæ adsunt.

Flavedo effectus est bilis in constitutitonem absorptæ. Secretione omni hepatis per ductum hepaticum transeunte, sequitur, ut ductu eo clauso, haud multum bilis absorbi posset, eum hepar in re tali munus brevi tantum impleret. Vomitus qui fluxu in stomachum bilis factus est, aut in duodeno ejusdem irritatione, etiam afforet. Sed torpor intestinorum, et color fæcum proprius, inopia in intestinis bilis producti, necessarie occurrunt.

In ductu hepatico attamen calculus raro fit. Quod ibi bilis non longum permanet, et quod ei, illic, non ea nutura est ut depositum faceret. In vesica fellis frequentissimi sunt, unde in ductum cysticum progrediuntur. Bilis, per intervallum non breve, in vesica remanens spissa fit, ita ut facile depositum formet. Cum ab hac causa morbus exoriatur, vomitus frequenter incidit, et cutis color plane ostenditur flavus.

Fac igitur calculum in vesica formatum ductum claudere, quid accedit? Primo nec bilis in visicam intrare, nec ab eadem exire potest. Vas hec autem munus non desinit implere, et partes aquosas ex bile contenta absorbere perstat, quæ aptior sic concreta formare, morbumque proferre reddetur. Secundo hepate adhuc bilem secernente, quantitas in duodenum fusa major erit, ut nihil ab ea detractum est vesica. Sed bilis ea non satis potens sine actione vesicæ, intestina stimulare nequit, statque digestio. Fæces in intestina stagnant, et paulo post corpus totum languore ejus inficitur. Bilis hepatica in duodeno congreditur, unde in constitutionem absorpta, cutem oculosque color ejus luteo tam morbi characteristico tingit. Pars hujus in stomachum per pylorum transit, id viscus irritat, vomitumque causat, qui tam communiter occurrit.

Concretum per ductum hepaticum aut cysticum quandoque laborat; in ductu tamen communi choledoco hæret. Species hæc morbi similis foret ei in ductu hepatico orienti; at eam, distensionis inflammationisque dolor ductus, fere distinguit.

Causa secunda quam memoravi accumulatio est bilis in duodeno. Doctor CULLEN de hac causa sic locutus est. “How far the latter cause can take place, or in what circumstances it does occur, I cannot clearly ascertain; and I apprehend, that jaundice is seldom produced in that manner.” Nunc opinioni cedens illius viri celeberrimi omne quod debet, clare mihi videtur quomodo evenire posset. Primo fieri posset fæcibus in intestinis confertis, quæ exitum bilis obstarent; et sic mentis demissæ homines videmus, per intestinorum stipationem factæ, vel forsitan eam facientis, morbo huic obnoxios. Ita ut, animi anxietas inter causas icteri posita est. Secundo, oriri posset ex bilis ipsius conditione mala, in qua, (ut evenit ductu cystico clauso) actionem intestinorum excitare nequit. Conditio talis, ab vesicæ aut hepatis ipsius morbo, aut etiam ab decompositione bilis, oriri posset.

Causa alia icteri, constrictio est spasmodica quorundam ductuum. Hæc causa haud certa est, et profecto raro fit. De statu animi pendere supposita est.

Antequam partem hanc rei dimittam, animos intendere forsitan nos oportet causæ per vulgus late creditæ, qui opinantur icterum exesis cum fastidio magno oriri, vel etiam ex iis cum fastidio visis. Dictumque fastidii magni in opinionem conditum est “dare icterum.”

Modus operandi hujus causæ visu haud facile est. Potestne contractio vel in se retractio totius corporis per fastidium excitata, sic alicui ductuum impertita sit, ut constrictionem ejus spasmodicam faceret? aut hepar an sic afficit, ut actionem ejus morbidam redderet, et bilem per id secretam imperfectam, nimisque debilem munus implere? Opinantur multi medicorum celeberrimorum, et inter eos BICHAT, multitudinem sensuum animique affectuum hepati pertinere; et certe non sine causa sic putant.

SECT. II.—Causis jam expositis quæ morbum inducere saltem plerumque videntur, effectus ejus, ut initio mihi proposui, considerare progredior.

Icterus, hominibus qui existimant eum in flavedine cutis consistere tantum, momenti minimi videbitur morbus. Sed iis qui opinantur, eo negatum esse corpori principium sine quo vita non longum durare potest, notio accurata erit periculi quod ex eo manat. Si bilis obstructio perfecta fuerit, nisi adhibeantur alvum solvere actionemque corporis sustinere remedia, mors pede festina aderit. Tamen ab bilis mero defectu occurrit rarissime mors. Effectus fere orientes supra, ut symptomata per quæ morbus distinguitur, dicti sunt. Ideoque nunc de paucis magnis, ab eo quandoque, nascentibus, tantummodo dicam.

Ductuum inflammatio gravis, vel etiara vesicæ biliaris, eventus est quem medici maxime timere videntur. Eam ad multum posse, si concretum magnum sit vel asperum, planum est. Et omnia inflammationis sequentia adesse possent, etiam partis affectæ destructio. Doctor THOMAS, in libro ejus de Medicinæ Praxi, casum consternantem dat vesicæ inflammationis quo per tumorem prope umbilicum calculi evaserunt, fistula inter eum vesicamque bilarem formata.

Febris satit vehemens in ictero nonnunquam incidit, et forsitan inflammatione ob præsentiam calculi orienti; forsitan a congestu in intestinis fæcum; vel etiam a bile in constitutione accumulata excitatur.

Cum longum extiterit morbus, tumores aquosi corporis, et nonnunquam ascites, eum sequuntur.

SECT. III.—Causis nunc scrutatis effectibusque tractatis morbi hujus, ad ultimam maximamque rei nostri portionem provehimur; modos per quos amovendi sunt.

Modis medendi semper ad causas morbum producentes, et ad symptomata comitantia respicientibus, sic eos considerabo. Et in eo, ordinem quam secutus sum in causis exponendis, pergam sequi; sed primo observationem hanc generalem præferam, ad species omnes æque referentem; medicus res duas in medendo ante oculos habere debet: Primo, morbum et sequelas ejus extirpare: Secundo, ne redeat curare.

Ictero orto ab calculo in ductibus aut vesica formato, curatio tentatur per modos duos, expulsionem calculi solutionemque ejus: primus autem gradus est intestinorum expurgatio, quæ ægrum levat effectu bilis in duodeno accumulatæ si fuerit id; eum certe levat alvi astrictione, actionemque corpori dat.

Ratione ea, purgantia calculum detrahere prodesse nonnulli putaverunt; at si iis effectus talis sit, præcipue in causa est, compressio in fæcibus demittendis facta; nonnihil in actionem quam inter operationem excitant pendet, et aliquid forsitan in absorptionem evacuatione productam; magna hæc tamen non posse.

Emetica, in expulsione calculorum a vesica aut ductibus, fidem maximam obtinuerunt. Id optatum vim eorem proferre, dubitari non potest. Ieteri exempla multa sunt, ab causa hac orti, emeticis sanata, modo prudenti administiatis.

Suspicata sunt agere, primo, per nauseam excitatam. Notum est experientia aliquorum principum qui artem medicinæ excoluerunt, inter nauseam absorptionem maximam esse. Sic calculum diminuere, eumque probabiliter laxare possent. Effectus alter nauseæ inflammationem allevare est. Ea tamen quæ pro eventu nostro potentissima est, relaxatio est quam causat nausea, quæ ductum dilatando calculi descensum facilitat.

Secundo, inter vomendum, per ductum urgeretur calculus, visceribus abdominalibus compressum, stomacho expellere quod habet, levatis. Hic certe modus est princeps in quo remedia hæc prosunt. Opus est cavere in usu eorum; nam si calculus in uno ductuum fixus magnus sit, vi vomitus idem rumpi posset: aut si id non inciderit, inflammatio vehemens sequeretur.

Sanguinis detractio adjuvat, præterea, concreti descensum, non solum inflammationem levando; sed etiam absorptionem augendo, ductumque relaxando.

Thermæ auxilium est excellens venæsectionis, et mire potens dolorem levare; maxime tamen fructum affert, cum morbus a spasmo ductus ortus sit.

Remedia hæc principia sunt, per quæ calculi descensus coactus sit, vel facilior fiat. Via altera per quam morbi speciei hujus curatio conatur, parum hodie tentatur. Non multum creditur (ut scientia nunc se habet), solventia ad punctum internum convehi posse, in mole sanguinis, tam pura et in quantitate tam magna quam potentiæ aliquid chymicæ exercerent. Olim antequam re mediorum vires tam austere investigatæ sunt, aut tam bene notæ; solventibus utebantur fere medici. Exercitatio in Gallia secuta præcipue per Dominum DURANDE tentare ea persuaderet, saltem cum certiora alia defuerint. Remedia quæ adhibet ille, Æther Sulphuricus nempe, et Oleum Terebinthinæ, calculum extra corpus certe solvunt, ut Doctor DARWIN confirmavit: sed minime credibile est, id perfici posse in ductu cystico.

Quum tumores hepatis partiumve vicinarum, obstructionem ductus effecti sint, spes morbum amovendi fere abest: eamque rem in causa esse horrendum est, si affectio hæc ex morbis diu præsentibus orta fuerit, iisque, præcipue, viscera obstructa exhibentibus. In re tali tumorem hydrargyri usu discutere conandum est.