[Pausaniou Ellados periegesis] = Pausaniae Descriptio Græciæ

● Descriptio Græciæ ○ Liber I. Attica. ○ Liber II. Corinthiaca. ○ Liber III. Laconica. ○ Liber IV. Messeniaca. ○ Liber V. Eliaca Priora. ○ Liber VI. Eliaca Posteriora. ○ Liber VII. Achaica. ○ Liber VIII. Arcadica. ○ Liber IX. Bœotica. ○ Liber X. Phocica.

● Index Nominum et Rerum ● Tabula Contentorum

------------------------------------------------------------------------

PAUSANIÆ DESCRIPTIONIS GRÆCIÆ ATTICA.

CAPUT I.

De Sunio, Laurio promontoriis — Piræeo, templis ac signis in eo — de Munychio et Phalero portubus — Veneris cultu apud Gnidios — aris Deorum ignotorum, aliisque signis et templis.

In ea continentis Græciæ parte, quæ Cycladas insulas et Ægæum mare spectat, Sunium prominet Atticæ promontorium: in cujus ora portus, in vertice Suniadis Minervæ templum est. Hinc porro navigantibus Laurium ubi olim argenti metalla Atheniensibus fuere, et parva ac deserta insula; Patrocli dicitur, quod Patroclus præfectus Ægyptiarum triremium, quas Ptolemæus [Ptolemæi] Lagi filius Atheniensibus auxilio misit, muro eam et vallo muniit, quum Antigonus Demetrii filius ipse cum exercitu agrum popularetur et maritimam partem classe obsessam teneret.

2. Piræeus vero, antequam Themistocles ad rempublicam accederet, non navale, sed curia fuit: nam Phalerum (ab ea enim parte ut minimum urbs distat a mari) navale fuerat: unde et Menestheum cum aliquot navibus ad Trojam et ante eum Theseum in Cretam, Minoi ob Androgei mortem pœnas daturum, solvisse, memoriæ proditum est. At Themistocles, posteaquam summæ rerum præfuit, quod multo opportuniore loco nautis Piræea situm putaret, quum pro unico Phaleri triplex ejus portus esset, in eo navale ædificavit: et navium quidem stationes ad meam usque ætatem stetere: et non longe a maximo portu Themistoclis sepulcrum: siquidem Athenienses sui aliquando facti in Themistoclem pœnituisse tradunt, atque ejus ossa ex Magnesia sublata ab ipsius propinquis et in patriam reportata. Themistoclis sane liberos constat reduces in Parthenone tabulam eam dedicasse, in qua etiam ipse inest pictus Themistocles. (3) In Piræeo vero spectatu dignissima sunt Jovis et Minervæ templum. Ænea sunt deorum signa. Jupiter sceptrum et Victoriam, Minerva hastam tenet. Eodem in loco Leosthenem ejusque liberos pinxit Arcesilaus. Hic ille est Leosthenes, qui Atheniensium et ceterorum Græcorum dux Macedonas duobus prœliis vicit, uno in Bœotia, altero ultra Thermophylas, et Lamiam ex adverso Œtæ sitam compulsus oppido inclusit. Longa ibidem quædam porticus est, qua pro foro utuntur, qui proxime ad mare habitant: nam qui longius a portu absunt, forum et ipsi suum habent. Verum pone porticum ad mare Leocharis exstant opera, Juppiter et Populus. Veneris vero ædem, quæ mari proxima est, Lacedæmoniorum triremibus ad Gnidum in Cariæ Chersoneso profligatis, Conon erexit. Gnidii enim Venerem in primis colunt: cujus templa apud eos sunt vetustissimum omnium Doritidis; Acrææ alterum; postremum, quam Gnidiam plerique, at Gnidii Euplœan Venerem, appellant.

4. Sunt et alii Atheniensibus portus. In Munychia unus, cum Munychiæ Dianæ templo: in Phalero, de quo jam diximus, alter, cui adhæret Cereris ædes. Ibidem Sciradis quoque Minervæ templum est, et Jovis paulo longius. Aræ præterea et deorum, qui ignoti vocantur, et heroum, et Thesei filiorum et ipsius Phaleri eodem in loco sunt: hunc autem Phalerum Athenienses Iasoni Colchicæ expeditionis comitem fuisse dicunt. Exstat et Androgei Minois filii ara, sub herois nomine: sed Androgei eam esse norunt qui priscas patriæ res diligentius exquirunt. (5) Hinc viginti ferme stadia Colias promontorium abest: quo, Persarum classe deleta, navium fragmenta æstu delata sunt. Illic et Veneris Coliadis et dearum, quibus Genetyllides nomen, signa sunt. Has ego, quæ in Coliade coluntur, easdem cum illis esse suspicor, quas Phocæenses Ioniæ populus Gennaidas nominant. In via vero, quæ ex Phalero Athenas ducit, Junonis sine foribus et tecto ædes est. Incendisse eam Mardonium Gobryæ filium fama prodidit; si vero deæ signum, quod adhuc in ea exstat, Alcamenis opus est, ut esse aiunt, id quidem a Persis non potest esse violatum.

CAPUT II.

De Antiope Amazone — muris portus Piræei — poetis, qui cum regibus familiariter vixerunt — templis, porticibus et simulacris in urbe — regibus Atticis.

Urbem ingressis Antiopes Amazonis monumentum in conspectu est. Hanc Antiopen a Theseo e Pirithoo raptam ait Pindarus. Trœzenius vero Hegias hæc de ea scripsit: Herculem Themiscyran ad Thermodontem obsidione capere non potuisse, sed Antiopen Thesei amore captam (nam expeditionis Herculi socium fuisse Theseum) oppidum tradidisse. Hæc Hegias. Athenienses vero, quum ad urbem Amazones adventarent, a Molpadia sagitta confixam Antiopen memorant, Molpadiam a Theseo occisam; estque etiam Molpadiæ apud Athenienses sepulcrum.

2. Sunt in via, quæ ex Piræeo ducit ad urbem, ruinæ murorum, quos Conon post navale ad Gnidum prœlium restituit. Illi enim, quos post repulsos Persas Themistocles exstruxerat, triginta tyrannorum temporibus dejecti fuere. Viæ adjuncta sunt celeberrima sepulcra Menandri Diopithis filii, et Euripidis, hoc quidem cenotaphium: nam Euripides, quum in Macedoniam ad Archelaum profectus esset, illic sepultus est. Mortis vero genus, quale a multis vulgatum est, tale per me fuerit.

3. Ac tum etiam cum regibus poetæ vixerunt. Ante Euripidem cum Polycrate Sami tyranno vixit Anacreon: et ad Hieronem Syracusas Æschylus et Simonides se contulere. Dionysio posteriori Siciliæ tyranno Philoxenus, Antigono Macedonum regi Antagoras Rhodius et Aratus Solensis familiares fuere. Hesiodus vero et Homerus regum familiaritates aut fortunæ invidia nacti non sunt, aut consulto spreverunt: ille, quod agrestem vitam amplexus, ab erroribus abhorruerit: hic, quod in ultimas terras peregrinatione suscepta, potentium hominum opes gloriæ, quam sibi apud plurimos comparavit, posthabuerit: quum alioqui et Demodocum Alcinoo familiarem inducat, et Agamemnonem poetam apud uxorem reliquisse commemoret. Non longe vero a porta sepulcrum videas, cujus insigne miles equo adstans: ipsum quidem equitem, quis sit, non novi: verum tam equitem quam equum fecit Praxiteles.

4. In primo urbis ingressu cella est, pomparum, quas alias statis diebus quotannis, alias vero incertis temporum intervallis transmittunt, apparatibus deserviens. Prope est Cereris templum, in quo signa sunt deæ ipsius, et filiæ, Iacchi etiam facem præferentis. Inscriptum in pariete Atticis literis, opera esse Praxitelis. Non longe ab hoc templo Neptunus est, ex quo Polybotem gigantem, ad quem apud Coos de Chelones (testudinis) promontorio fabula pertinet, hasta petens: sed inscriptio, quæ nostra ætate exstat, alium eum esse, quam Neptunum, dicit. A porta ad Ceramicum porticus aliquot sunt: et ante ipsas virorum et feminarum, quorum non obscura gloria est, ænea signa. (5) Habet altera quidem earum sacella quædam, et Mercurii (sic enim appellatur) gymnasium: in eademque est Pulytionis domus, in qua ad Elusiniorum accedentia ritum initia ab hominibus inter ceteros Athenienses minime obscuris agitari solita traditum est. Sed ea, quum ibi adessem, Baccho consecrata erat, ei quidem, quem Canentem eadem sane de causa vocant, qua Musarum ducem Apollinem. Eodem etiam in loco Pæoniæ Minervæ, Jovis, Mnemosynes, Musarumque signa sunt, et Apollinis postremo, quod et dedicavit et fecit Eubulides. Ad hos Acratus genius, unus de Bacchi comitibus, cujus facies sola e pariete exstans ficta est. A Bacchi templo cella est, in qua multæ sunt fictiles statuæ, Atheniensium rex Amphictyon, tum alios deos, tum Bacchum convivio accipiens. Adest et Eleutherensis Pegasus, qui primus Bacchi religiones Atheniensibus tradidit, atque id ex Delphico oraculo, memorante deum Icarii temporibus adventurum.

6. Regnum autem ad hunc modum ad Amphictyonem pervenit: Actæum, quo in loco nunc Attica est, memorant primum regnasse. Ei successit Cecrops, quicum Actæi filia nupta erat. Huic filiæ fuere Herse, Aglauros, et Pandrosos: filius Erysichthon, qui ad Atheniensium regnum non accessit: forte enim ita accidit, ut vivente patre e vita decederet: quo factum est ut Cecrope mortuo Cranaus, qui opibus et potentia Atheniensibus præstabat, regno potiretur. Cranao vero et alias fuisse filias ferunt et Atthidem, a qua regio, quæ prius Actæa dicebatur, Attica nominata est. Sed Cranaum Amphictyon, quamquam ejus filiam in matrimonio habebat, per seditionem regno expulit. Verum et ipse postea ab Erichthonio, facta conjuratione, oppressus est. Patrem certe Erichthonio mortalium neminem fuisse aiunt, sed Vulcano ex Terra genitum putant.

CAPUT III.

De Ceramico ejusque porticibus, statuis, picturis et templis — de Gallis.

At Ceramicus urbis locus a Ceramo heroe, Bacchi et Ariadnes filio (id enim de eo quoque prædicant), nomen accepit: in quo quæ prima ad dexteram se ostendit porticus, Regis dicitur: nam illic tribunal ejus est, qui annuum magistratum gerit, quod Regnum appellant. Circa ejus porticus tectum fictiles sunt aliquot statuæ, Theseus Scironem in mare abjiciens, Aurora Cephalum rapiens. Est enim in fabulis, egregia specie juvenem Cephalum ab Aurora raptum, quod ejus amore capta esset: Cephali satu Phaethontem natum, quem [_Venus_] templi ædituum fecerit: sic enim et ab aliis, et ab Hesiodo in eo, quod de mulieribus scripsit, carmine traditum est. (2) Prope porticum eam Cononi ejusque filio Timotheo positæ sunt statuæ. Cypriorum etiam regi Evagoræ, cujus suasu Artaxerxes Phœnissas triremes Cononi tradidit: quod sane tanquam civis Atheniensibus officium præstitit, quippe qui originis suæ primordia ad Salamina, Teucrumque et Cinyræ filiam referebat. Ibidem Juppiter stat cognomento Eleutherius, et Imperator Adrianus, vir quum de aliis quibus imperabat gentibus, tum de Atheniensium urbe optime meritus. (3) Porticus altera, quæ a tergo hujus exstructa est, picturas habet: deos qui duodecim appellantur; et in extremo pariete Theseum, cumque eo una Democratiam et Populum. Ea sane pictura argumento est, Theseum æquabilem reipublicæ administrationem Atheniensibus constituisse. Inolevit tamen et alias apud vulgus fama, Theseum summam rerum multitudini tradidisse: ex eo popularem administrationem ad id usque tempus mansisse, quo republica oppressa tyrannidem Pisistratus invaserit. Sunt vero etiam alii minus veri hominum sermones, eorum nempe, qui priscarum rerum (quod eas scilicet ex literarum monumentis non didicerunt) ignari, quæcunque a pueris ex choris ac tragœdiis acceperunt, vera esse existimant. Non defuerunt, qui memoriæ prodiderint, ipsum etiam regnasse Theseum, et post Menesthei mortem regnum ad quartum usque posteritatis gradum in familia ejus permansisse. Quod si mihi de gentilitate esset historia instituta, etiam eos, qui a Melantho ad Clidicum usque Æsimidæ filium, enumerassem. (4) In eadem porticu est pictura navatam ab Atheniensibus in prœlio ad Mantineam Lacedæmoniis, quibus auxilio venerant, operam præferens. Belli autem ejus totius ordinem, Cadmeæ oppressionem, Leuctricam Lacedæmoniorum cladem, Bœotiorum in Peloponnesum irruptionem, quæ Lacedæmoniis Athenienses auxilia miserint, tum alii, tum Xenophon conscripsere. Picturæ argumentum illud habet equestre prœlium, in quo ex Atheniensibus Grylli Xenophontis filii, in Bœotio equitatu Thebani Epaminondæ virtus enitet. Atque hæc omnia pinxit Atheniensibus Euphranor. Idem in proxima æde Apollinem fecit, cognomine Patroum: pro foribus vero Apollinem unum Leochares, alterum Alexicacon (Averruncum) cognomento fecisse Calamis dicitur. Deo cognomen narrant inde exstitisse, quod Peloponnesiaci belli temporibus omnia fœdantem pestilentiam, e Delphico oraculo responso edito, is deus sedasset. (5) Deorum etiam Matris, quam Phidias fecit, ibi sacellum est: et in proximo Quingentorum curia: sic enim appellantur, qui apud Athenienses per annum unum summæ rei præsunt: qua quidem in curia et Apollinis sunt, et Jovis Bulæi (Consiliarii) simulacra, Pisiæ arte perfecta; et Populus, Lysonis opus. Nam thesmothetas Caunius Protogenes pinxit, Olbiades vero Callippum, qui irruentibus in Græciam Gallis ducem se Atheniensium præsidio ad Thermopylarum ingressum præbuit.