Keltische Mythen en Legenden

De Nederlandsche bewerking van deze Keltische Mythen was reeds voor een belangrijk deel gevorderd, toen de door ons zoo hoog gewaardeerde Dr B. C. Goudsmit door den dood werd weggenomen. Wij slaagden er in een bevoegden vertaler te vinden (hij wenscht ongenoemd te blijven) voor het voltooien van zijn arbeid.

De uitgevers.

INLEIDING.

Het verleden kan worden vergeten, het sterft nimmer. De elementen, die in de vroegste tijden bij de vorming van een natie in het spel kwamen, blijven bestaan en dragen er toe bij haar geschiedenis te maken en den stempel te drukken op het karakter en den geest van het volk.

Daarom moet het nasporen van die elementen en het bepalen, voor zoover mogelijk, van het deel dat zij hebben gehad aan schering en inslag van het leven van een volk, van niet gering belang zijn voor hen die inzien, dat uit het verleden het heden en uit het heden de toekomst wordt geboren; die zich zelf, hun magen en hun medeburgers niet willen beschouwen alleen als voorbijgaande schimmen, zich van de eene duisternis in de andere spoedend, maar die weten dat door hen een breede historische stroom gaat, van een verwijderden en geheimzinnigen oorsprong naar een toekomst, die in hooge mate wordt bepaald door al de vroegere omzwervingen van dien menschen-stroom, maar ook, in niet geringen graad door hetgeen zij, dank zij hun moed, hun vaderlandsliefde, hun kennis en hun verstand, er van verkozen te maken.

De rol door het Keltisch ras gespeeld als vormende kracht in de geschiedenis, de literatuur en de kunst van het volk dat de Britsche Eilanden bewoont--een volk dat van dat middelpunt uit zijn heerschappij heeft uitgebreid over zulk een uitgestrekt gebied van de oppervlakte der aarde--is in de volksgedachte onbehoorlijk verkleind geworden. Voor een groot deel heeft hieraan schuld de algemeen gangbare benaming "Angel-Saksisch" voor het Britsche volk, als ras-aanwijzing. Uit een historisch oogpunt is die benaming ten eenenmale verkeerd. Niets wettigt deze onderscheiding van twee Neder-Duitsche stammen, wanneer wij het ras-karakter van het Britsche volk willen aangeven. Het gebruik dier benaming leidt tot ongerijmdheden als die welke de schrijver niet lang geleden opmerkte, toen de voorgenomen verheffing van een Ierschen bisschop tot kardinaal, door den Paus, in een Engelsch blad werd voorgesteld als te zijn ingegeven door den wensch van het hoofd der Katholieke kerk om een vriendelijkheid te bewijzen aan "het Angel-Saksisch ras."

De juiste benaming voor de bevolking dezer eilanden en voor het typische en overheerschende deel van de bevolking van Noord-Amerika, is niet Angel-Saksisch maar Angel-Keltisch. Het is juist door deze vermenging van Germaansche en Keltische elementen dat het Britsche volk eenig is--het is juist die vermenging die aan dat volk het vuur, den élan, en in literatuur en kunst het gevoel voor stijl, kleur en handeling geeft--niet in het algemeen producten van den Germaanschen bodem--en te gelijkertijd de vastberadenheid en diepte, den eerbied voor oude wetten en gebruiken en de passie voor persoonlijke vrijheid, die min of meer vreemd zijn aan de romantische volken van Zuid-Europa. Mogen zij aan de Britsche Eilanden nimmer vreemd worden! Ook moet het Keltisch element in die eilanden niet worden geacht als geheel of zelfs zeer overwegend te zijn geleverd door de bevolkingen van den zoogenaamden "Keltischen Rand." Het is thans aan de ethnologen wel bekend dat de Saksers volstrekt niet de Keltische of met Kelten vermengde bevolkingen uitroeiden die zij in het bezit vonden van Groot-Brittannië. De heer E. W. B. Nicholson, bibliothecaris van de Bodley-bibliotheek [1] schrijft in zijn belangrijk werk "Keltische Nasporingen" (1904):

"Namen niet opzettelijk bedacht om rassen aan te duiden moeten nooit worden beschouwd als bewijzen voor ras, maar alleen als bewijzen voor het gemeenschappelijke van taal, of staatkundige organisatie. Wij noemen een man die Engelsch spreekt, in Engeland woont en een klaarblijkelijk Engelschen naam draagt (bijv. Freeman of Newton) een Engelschman. Toch geven statistieken van 'betrekkelijke nigrescentie' [2] goede gronden om aan te nemen dat Lancashire, West-Yorkshire, Staffordshire, Worcestershire, Warwickshire, Leicestershire, Rutland, Cambridgeshire, Wiltshire, Somerset en een deel van Sussex even Keltisch zijn als Perthshire en Noord-Munster; dat Cheshire, Shropshire, Herefordshire, Monmouthshire, Gloucestershire, Devon, Dorset, Northamptonshire, Huntingdonshire en Bedfordshire meer Keltisch zijn--en even Keltisch als Noord-Wales en Leinster; terwijl Buckinghamshire en Hertfordshire zelfs nog meer Keltisch zijn en gelijk staan met Zuid-Wales en Ulster." [3]

Het is dus voor een Angel-Keltisch, niet een Angel-Saksisch volk dat dit overzicht van de oude geschiedenis, den godsdienst en de mythische en romantische literatuur van het Keltisch ras is geschreven. Het is te hopen dat dat volk daarin dingen zal vinden, waardig in herinnering te blijven als bijdragen tot den algemeenen schat der Europeesche cultuur, maar vooral waardig in de herinnering te blijven van hen, die meer dan eenig ander levend volk hebben geërfd van het bloed, de neigingen en den aanleg der Kelten.

INHOUD.

Inleiding IX I. De Kelten in de Oude Geschiedenis 1 II. De Godsdienst der Kelten 35 III. De Mythen omtrent de invallen in Ierland 79 IV. De Oude Milesische Koningen 130 V. Verhalen van den Cyclus van Ulster 161 VI. Verhalen van den Cyclus van Ossian 231 VII. De Reis van Maeldun 285 VIII. Mythen en verhalen van de Kimbren 305 Goden van het huis van Don 322 Goden van het huis van Llyr 323 Arthur en zijn Magen 324 Register 387

LIJST VAN ILLUSTRATIES.

Koningin Maev (Titelplaat). "Wij vreezen niemand" 6 "Wij zijn op weg naar Rome" 8 "Onmiddellijk stapte een ander over hem heen toen hij daar nederlag" 22 Vercingetorix rijdt langs het Romeinsche Kamp 24 "Moge Tara voor eeuwig verlaten zijn" 32 Praehistorische Tumulus te New Grange 38 Rijen Steenen, te Kermaris, Carnac 42 Moderne Steenaanbidding te Locronan, Bretagne 50 Ingang van den Tumulus te New Grange 56 Menschenoffers in Gallië 68 "Zij vroegen melk en koren in ruil voor hun Kinderen" 70 St. Finnen en de Heidensche Aanvoerder 82 Tuan bespiedt Nemed 84 De Twee Afgezanten 90 Corpre en Koning Bres 92 "Sawan gaf den halster der koe aan den Knaap" 94 "De Druïde dreef het naar het huis van zijn vader, Kian" 96 De Boot van Mananan 98 "Bij de feesten van het Toovervolk" 102 "Hier bij het meer werkte hij" 108 Sinend en de Put van Connla 112 De komst van de Zonen van Miled 114 Het volk van Dana luistert naar de Muziek der Zwanen 124 Ethné hoort stemmen 128 Macha meet den omtrek der Stad uit 136 "De eerste boom was een wilg" 138 Midir en Etain 146 "Op den vloer van de hut vallen zijn vogelveeren af" 150 Conary in de Netten van het Toovervolk 154 De Vloek van Macha 162 De Knaap Setanta Volgt Koning Conor 164 De Hond van Cullan 166 Cuchulain vraagt den Koning om wapenen 168 "Cathbad keek naar de sterren en hij werd zeer verontrust" 180 Koningin Maev en de Druïde 188 Cuchulain in den Strijd 190 "Slaap nu, Cuchulain, bij het graf in Lerga" 196 "Cuchulain greep Ferdia toen hij viel" 202 "Het Hoofd ging nog altijd door met roepen en vermanen" 204 Cuchulain en de Toovermaagden 206 Emer hoort van de afspraak 208 De Dood van Cuchulain 214 Forbay en Koningin Maev 224 Koning Fergus en de Dwerg 226 Finn vindt de Oude Mannen in het Bosch 236 "Finn hoorde de tonen der Tooverharp" 238 "Ik ben Saba, O Finn" 244 Oisin en Niam 248 "Het witte paard was uit hun oogen verdwenen als een krans van nevel" 252 "Zij vonden zich plotseling verward in draden garen" 254 "Patrick verzoekt zijn schrijvers alles nauwkeurig op te schrijven" 256 "Zij joegen hem naar het strand" 262 "De Fianna richtten een steenen pilaar op, met haar naam in Ogham letters" 264 Dermot nam den Horen en vulde dien 270 Dermot en Grania 274 "De troep der Fianna verdween, en liet haar over aan haar smart" 278 "Het ware beter voor u den man te wreken, die hier verbrand is" 286 "De helft van het koren van uw land wordt hier gemalen" 292 "Den vierden dag kwam zij naar hen toe buiten de vesting" 294 Het offer van Diuran den Rijmer 304 De Boetedoening van Rhiannon 332 "Evnissyen legde zijn hand op den zak" 340 "Ik zal haar niet loslaten" 346 "Het jammeren en weeklagen werd nog luider dan te voren gehoord" 372

HOOFDSTUK I: DE KELTEN IN DE OUDE GESCHIEDENIS.

Oudste mededeelingen.

In de kronieken van de classieke volken van omstreeks vijfhonderd jaar vóór de Christelijke jaartelling vindt men herhaaldelijk gewag gemaakt van een volk, dat met die naties in betrekking stond, somtijds in vrede, somtijds in den oorlog, en dat blijkbaar een krachtige en invloedrijke plaats innam in het onbekende gebied van Midden-Europa. Dit volk wordt door de Grieken de Hyperboreërs of Kelten genoemd; de laatste uitdrukking wordt het eerst gevonden bij den aardrijkskundige Hecataeus, ongeveer 500 v.C. [4]

Herodotus spreekt omstreeks een halve eeuw later van de Kelten, als van een volksstam die "aan gene zijde van de Zuilen van Hercules woont"--d.i. in Spanje, en verhaalt eveneens, dat de Donau in hun land ontspringt.

Aristoteles wist, dat zij "voorbij Spanje" woonden, dat zij Rome hadden ingenomen, en dat zij uitmuntten in krijgshaftige eigenschappen. Van tijd tot tijd vinden wij ook andere dan aardrijkskundige mededeelingen zelfs bij oude schrijvers. Hellanicus van Lesbos, een geschiedschrijver uit de vijfde eeuw v.C., beschrijft de Kelten als handhavers van rechtvaardigheid en als mannen, die de deugd liefhadden. Ephorus (omstreeks 350 v.C.) geeft drie dichtregels over de Kelten, waarin hij zegt, dat zij "dezelfde gewoonten hadden als de Grieken" (het is niet duidelijk, wat hij daarmee bedoelt), en dat zij op vriendschappelijken voet met dezen verkeerden, die dan ook gastvriendschap met hen sloten. Plato echter rangschikt in de "Wetten" de Kelten onder de volken, die zich aan dronkenschap overgeven en strijdlustig zijn, en men schrijft hun groote barbaarschheid toe bij gelegenheid van hun inval in Griekenland en de plundering van Delphi van het jaar 273 v.C. Hun aanval op Rome en de plundering dier stad omstreeks een eeuw vroeger is één der mijlpalen in de oude geschiedenis.

De geschiedenis van dat volk gedurende den tijd, toen het de overheerschende macht in Midden-Europa voerde, moet men gissen of weder opbouwen uit verspreide aanwijzingen en mededeelingen van op zich zelf staande gebeurtenissen in hun optreden tegenover Griekenland en Rome, zooals de dierkundige dikwijls een voorwereldlijk dier weder opbouwt uit enkele fossiele beenderen. Geen kronieken zijn van hen tot op onzen tijd overgeleverd, geen bouwkundige overblijfselen zijn tot op onze dagen in wezen gebleven; slechts enkele munten en enkele versierselen en bronzen wapenen, met email opgelegd of waarop fijne en schoone patronen zijn gegraveerd of gedreven--alleen deze en de namen, die dikwijls in wonderlijk gewijzigde vormen verbonden zijn gebleven aan de plaatsen, waar zij woonden, van de Zwarte Zee tot aan de Britsche Eilanden, zijn zoowat al de zichtbare sporen, die ons door dien eertijds zoo machtigen volksstam van zijn beschaving en heerschappij zijn nagelaten. Toch kan daaruit en uit die verhalen van classieke schrijvers veel met zekerheid worden afgeleid, en nog meer kan met tamelijk veel waarschijnlijkheid worden gegist. De groote kenner der Keltische geschiedenis en oudheden, die voor enkele jaren is overleden, d'Arbois de Jubainville, heeft uit de beschikbare feiten een overtuigende schets gegeven der Keltische geschiedenis gedurende den tijd, die voorafgegaan is aan dien, waarop zij in het volle geschiedkundige licht zijn gekomen tijdens de veroveringen van Caesar [5], en van die schets geven wij hier de voornaamste trekken weer.