Zanzibar, de stapelplaats van Oost-Afrika De Aarde en haar Volken, 1908

Produced by Jeroen Hellingman and the Online Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net/

ZANZIBAR, DE STAPELPLAATS VAN OOST-AFRIKA.

Naar het Fransch van Piere de Myrica.

Zanzibar heeft een verleden van bloedige oorlogen, waarin naast grootsche heldendaden der conquistadores en der Arabieren, sombere verhalen te hooren zijn over den slavenhandel, waar de naam van Zanzibar aan verbonden is.

Het eiland, waar de stad op is gebouwd, ligt midden op den weg der schepen, die, met den moesson mee, langs de oostkust van Afrika varen, en al sedert de verre oudheid was het een plaats van oponthoud voor al diegenen, die goud, ivoor en wierook uit de kustlanden kwamen halen. De Phoeniciërs, die hun zwerftochten tot het gebied van Ophir uitstrekten, spreken van het land van Zendp (Zanzibar) en van de vriendelijke ontvangst, hun te beurt gevallen bij de koningin van het eiland.

De Arabieren van Maskate, die de Phoeniciërs opvolgden als bevaarders van den Indischen Oceaan, zochten voor hun schepen een schuilplaats te Zanzibar; zij zagen daarin een uitmuntende, veilige wijkplaats, op natuurlijke wijze door de zee verdedigd, van waar uit ze het zwarte werelddeel binnen konden gaan, dat hen aanlokte, maar waar ze zich niet durfden vestigen uit vrees voor de aanvallen der stammen van de Massaï's. De Arabieren namen de gewoonte aan, om elk jaar te Zanzibar terug te komen; later vestigden velen er zich voor goed en stichtten er de stad. Ze waren er geheel en al tehuis toen de schepen van Vasco de Gama er verschenen.

Die portugeesche expeditie, die, sterk door haar kanonnen, alles op haar weg kort en klein sloeg, bombardeerde de arabische vesting en hervormde die op haar manier. Volgens gewoonte werd er terstond een fort aangelegd en een garnizoen geplaatst. De portugeesche vlag wapperde boven de torens van Gama, totdat de imam van Maskate, die door de bevolking der kuststreek te hulp was geroepen, haar had verdreven uit alle havens van het noorden der Oostkust en haar had teruggedrongen tot kaap Delgado.

Van dien tijd af, die in de 17de eeuw viel, is Zanzibar onveranderlijk in het bezit van de Mohammedanen gebleven. Het eiland wordt nu nog beheerscht door een sultan, in naam vazal van dien van Maskate, ginds bij de Perzische Golf, en die altijd in naam behoort tot het geslacht van den overwinnaar der Christenen. Maar het gezag van dien despoot is sterk achteruitgegaan. In 1885 maakte Duitschland, onder voorwendsel den slavenhandel te moeten tegengaan krachtens het tractaat van Berlijn, zich meester van de kust van kaap Delgado tot Bagamoyo; Engeland nam, wat er overschoot. Die gebieden, met de steden Dar es Salaam, Mombassa, Melinde en Lamoe, zijn dus niet langer afhankelijk van den sultan, wiens grondgebied zich bepaalt tot de eilanden Zanzibar, Sjagi-Sjagi en Pemba, en daar oefent de inlandsche vorst, zooals wij zullen zien, nog maar een schijngezag uit.

Deze herinneringen komen mij in de gedachte, terwijl ons schip zich werkt door het kanaal, dat naar de ankerplaats voert. De kust, waar we langs varen, is bezet met kokospalmen; een smal zandig strand doet het donkere groen van den plantengroei sterk uitkomen en onderstreept het blauw van de zee, die omboord wordt door zilveren schuim. Dit panorama en de koraalrotsen met hun wisselende kleuren, waar we doorheen varen, doen mij denken aan sommige landschappen in de Stille Zuidzee. Maar daar, in Oceanië, zijn de vulkanische eilanden vol bergen van reusachtige afmetingen, die voor den rand van koraalrotsen een prachtigen achtergrond vormen, terwijl hier de eilanden, dank zij der aanslibbing, vlak zijn, met uitzondering van enkele heuvels, die boven de palmboschjes uitsteken. In de verte teekent een minaret zich af tegen den donkerblauwen hemel; een reeks witte huizen komt aan den oever in opklimmende verdiepingen voor den dag. Dat is de stad.

Men had er mij teveel moois van verteld, voor ik uit Frankrijk ging. Toen ik bezwaar maakte tegen de vermoeienissen en het weinig prettige van deze campagne in den Indischen Oceaan, had men mij met iets overtuigds toegevoegd; "Maar je zult Zanzibar zien!" een vooruitzicht, dat mij scheen te moeten schadeloos stellen voor alle onaangenaamheden. Ik ben nu aangekomen bij dat oord, gevierd door mijn geestdriftigen verteller, en mijn ontnuchtering is groot. Van zee uit gezien, ziet Zanzibar er somber uit, en heeft volstrekt niets aantrekkelijks.

Zanzibar is een natuurlijke haven. Het zou gemakkelijk en niet kostbaar zijn geweest, die goed in orde te brengen; maar dat is niet gebeurd. De post- en cargobooten ankeren op de reede en worden met lichters gelost en geladen; er zijn zelfs geen werven, noch kaden, waar de booten kunnen aanleggen. Ze worden bij laag water op het strand gezet en ontvangen hun lading. Wanneer ze weer vlot zijn geworden, brengt men ze onder de takels van de vrachtbooten. Schepen met weinig tonneninhoud, dowhs en bagghala's, worden op deze primitieve wijze behandeld.

Toch zijn er enkele pieren op palen gebouwd, nu eens door de consuls, dan door sommige kooplieden, en nu ook door de regeering. Ik stap naar de laatste en breng een bezoek aan onzen consul. Reeds hebben de inboorlingen bezit van ons schip genomen; men kan er bijna geen plaats meer vinden; die menschen gedragen zich met een vrijheid, die ongehoord is en die ze op elk bij hen landend vaartuig toepassen; men kan ze moeilijk kwijtraken. Bij de landing bespeur ik, dat de aanlegplaats van Zijne Hoogheid afschuwelijk vermolmd is. Er wordt mij gezegd, dat het voorzichtiger zal zijn, op het zand aan wal te gaan en zich aan wal te laten dragen op den rug van een neger. Het eenige wagentje brengt naar het kantoor van den engelschen commissaris; dat had ik wel kunnen verwachten.

Het is in den tijd van den oostmoesson. Een wolk van arabische schepen, dowhs en bagghala's zijn in Zanzibar binnengeloopen en wachten voor hun terugkeer naar Arabië op de verandering van wind. Ze zijn in groepen ingedeeld en liggen bij de consulaten, waarbij ze behooren. Ten gevolge van de draconische maatregelen, die ten opzichte van de slavenschepen genomen worden tegenover de verdachte vlag van Maskate, hebben bijna al de arabische schepen de nationaliteit aangenomen van een europeesche mogendheid, die hun veiligheid waarborgt en tevens toezicht houdt op hun ladingen. Aan den achtersteven van die schepen onderscheidt men de door hen aangenomen vlaggen; de driekleur van Groot-Comore en Madagascar, de duitsche vlag van de kolonie tegenover Zanzibar; de engelsche vlag, de indische vlag. Een onderscheidingsteeken, waaronder ze geregistreerd zijn bij de reederij, is een letter, gevolgd door een nummer; Z bij voorbeeld voor Zanzibar, M voor Mayotta enz.

Het zijn echte notedopjes met een inhoud tusschen 25 en 150 ton. Ze brengen naar Zanzibar de dadels van Basra en Maskate, de boter van Socotora, het zout uit Arabië en het vee der Somalilanden. Die schepen, die verplicht zijn geworden door de bemoeiingen der Anti-slavernijbeweging, om den slavenhandel te laten varen, trekken uit dezen eerlijken handel nu goede voordeelen.

De consul van Frankrijk woont niet als de meeste zijner collega's aan zee; maar meer het land in heeft hij een oud, klassiek arabisch huis, wit gekalkt en voorzien van een patio, waar palmen staan. Hij brengt ons vlug op de hoogte van de politieke en economische toestanden van het land, waar hij Frankrijk vertegenwoordigde. Onze invloed is er aan het afnemen ondanks de nabijheid van Madagascar. Er zijn maar weinig overgebleven van de talrijke kantoren, die eertijds door Franschen werden gehouden. Nog pas weer moest een handelshuis van beteekenis zijn faktorij liquideeren. Het is intusschen een troost, dat onze weinige handelaren, die den sultan trouw zijn gebleven, tot de oudste en meest geziene behooren.

De fransche zendelingen hebben zich op het eiland gevestigd en dat, als op zooveel andere plaatsen, zeer ten voordeele van Zanzibar. Ze zijn de bouwmeesters geweest en de ontwerpers van de kathedraal, het mooiste monument van de stad; ze besturen ook het fransche hospitaal.

Van Frankrijks invloed getuigt nog in het sultanaat het bestaan van een officiëel postkantoor met een directeur aan het hoofd, die door onze regeering wordt benoemd en die alleen van haar afhankelijk is. Die ambtenaar bepaalt er zich niet toe, de zakken met poststukken te sluiten en ze te doen expediëeren aan boord der fransche mailbooten; hij dient ook als tusschenpersoon tusschen Europa en de inwoners van Zanzibar voor den dienst der geldzendingen. Hij is een soort van bankier, die in plaats van wissels talons van postmandaten afgeeft, betaalbaar in alle plaatsen in Europa.

De Fransche post staat zeer goed aangeschreven. De klandizie, voor het grootste deel bestaande uit inlandsche kooplieden, is zeer uitgebreid. Deze instelling, die bijna gelijkstaat met een afstand van het plaatselijk gezag, is hoogst gewichtig voor onze goede vertegenwoordiging; zij geeft tevens vastheid aan den koers van ons zilvergeld, dat tot op den laatsten tijd, wat de waarde betreft, aan groote schommelingen onderworpen was.

Ook moet niet vergeten worden, dat de Maatschappij der Messageries Maritimes voor postverbindingen zorgt tusschen Zanzibar en Europa. De engelsche schepen die in Zanzibar binnenloopen, bezorgen den dienst tusschen Indië en deze haven, zoodat onze stoombooten geen andere concurrenten hebben dan die van de duitsche Oost-Afrikacompagnie. De volkomen veiligheid van het transport van geldswaarden aan boord van schepen der Messageries Maritimes, door de aanwezigheid van den agent-commissaris der regeering, is een der redenen van den voorspoed van het kantoor te Zanzibar. En eindelijk geeft de aanwezigheid van vele duizenden lieden van de Comoren, die dus fransche onderdanen zijn en in Zanzibar hun zaken hebben en er hun fortuin zoeken, aan onzen consul een groot overwicht.

Er is bijna geen enkele streek, waar de consuls een zoo veelomvattende rol spelen als op dit eiland. Niet enkel zijn ze geplaatst binnen het gebied der conventies, die tusschen de europeesche mogendheden aangaande Zanzibar gesloten zijn en die dus hun invloed vergrooten, doordat het recht van politie en justitie over de europeesche beschermelingen in hun handen is, maar ook ontleenen zij aan het tractaat van Berlijn een reeks van buitengewone rechten en privileges.

De arabische schepen hangen af van den consul, wiens vlag ze voeren, en van hem alleen. Geen enkele andere plaatselijke autoriteit heeft het recht er een onderzoek in te stellen. De kapitein en de geheele bemanning, ingeschreven op de rol, staan in rechten onder de consulaire rechtbanken; het consulaat wordt beschouwd als een vluchthaven voor de vloot der arabische schepen, die er veilig zijn en er van een soort van exterritorialiteit profiteeren. Dergelijke maatregelen zijn mede genomen met het oog op den slavenhandel; maar die gewoonte is zoo ingeroest bij de kooplieden van Soer en Maskate, dat de consuls der verschillende naties er een streng toezicht op moeten uitoefenen en toch niet afdoend kunnen zorgen, dat er geen slaven aan boord zijn. Een internationaal bureau, waar de verschillende vertegenwoordigers zetelen van de mogendheden, die het tractaat van Berlijn hebben onderteekend, is belast met de opdracht, om alle daden van slavenhandel op te sporen, ze aan te brengen en ze desnoods te berechten.