Overbetuwsche novellen

Werm was ’t, smoor werm; en op ’t land, woar ’t gemêjde gres, hier wier geherkt en gestreujd, en gunder wier geopperd of opgeloajen, zoagen de mansluu en derns d’r uut as oliekoppen; en ze dronken, ze dronken krek wat ze kriege kosten, moar veur ’t grootste deil, en ’t allerliefst: kouwe koffie of thee uut de tuut van ’en kêteltje.

De dorpsklok sloeg twaalf.

’t Was aardig om te zien, hoe al wat werkte met een: „Ziezoo!” „Hê! Hê!” „Eindelik!” of: „Doar hei’j ze met d’r twoalven!” gavels of harken vallen liet, en ieder—snakkende naar rust—’t zij onder ’t lommer van een der knootwilgen, of in de schaduw van een pas geladen hooiwagen, zich, een lang begeerd plekje uitzocht.

De potjes, pannetjes, maar ’t meest de soldatenketeltjes, met middagkost gevuld, gingen uit de handen van hen die ze gebracht hadden, in die der schoftenden over; de aanval werd algemeen, en de landlieden, jong en oud, deden zich aan de eerdappels met êkbotter of de peulen met wortels heerlijk te goed, vonden ’t niks oarig toen ze met de vlakke hand den mond koste afvegen, moar.... ze dronken nog erst is, en goengen toen liggen: de een ien ’t heuj, ’en ander gladweg op den buuk, ’en darde ien ’en dreuge greppel, en nog anderen bleven woar ze woaren, of goengen krek woar ze meinden dat ze ’t best ’en uurke stil koste sloapen.

Onder de terugtrekkenden, die ’t maal in ’t land hadden gebracht, bevond zich Hanneke. Hanneke was de eenige dochter van Arie Ploegers, die voor een jaar of vier van Z. naar D. was komen wonen, en hier de kleine Rijnhoeve gepacht had, die ’t Lêge Veerhuus genoemd werd. We spraken ’t eerst van Hanneke en daarom zullen wij haar het eerst beschouwen; alleen wijzen we u vluchtig den vader—hoe ie gunder zien eigen weike heujt, wijl ie oan Hanneke huus en veer had toevertrouwd.

Wat ziet ze er kostelijk uit, de frissche deerne. Ze is maar luchtig gekleed.—Natuurlik! met die wermte.

Het mutsje, dat anders de D.-sche boerinnetjes weinig flatteert—nog al stijf in de plooien—hangt los, en de banden zitten achter de ooren.—Natuurlik! met die wermte.

Het vuurroode doekje zit losjes op den bonten borstrok gespeld, en ze loopt met bloote armen, daar ze het jakje thuis liet.—Natuurlik! met die wermte.

Minder natuurlijk noemen wij het dat Hanneke van haar voetjes, die klein en blanker dan haar hals of handen zijn, zoo ongeschoeid diensten vergt, en gelooven, nu en dan aan haar gelaat te bespeuren, dat ook zij ’t niet zóó verkieslijk vindt als ze wel gemeend heeft. Ze deed het omdat zoo velen het deden.—Natuurlik! met die wermte.

Toen het meisje over de weerden naar ’t veerhuis terugging, toen liep ze niet alleen. Niet zoodra had Miechel haar in ’t oog gekregen, of hij was, moeheid en warmte vergetende, haar ter zijde gesneld:

„Nee Hanneke, ’t is te gek um van te sprêken,” zei Miechel, nadat de jongelieden eenige oogenblikken koutende naast elkander waren voortgegaan, en de jongen, Hanneke bij den poezelen arm vattende, haar zacht tot stilstaan had genoodzaakt: „Ge loopt as ’en peerd dat kreupel is; ’k wed da’j bloar’ oan de vuut’ hebt.... Kiek is Hanneke.... ’k weet wel dat ze vuls te groot zin, moar kiek is.... met wat gres d’r ien hê? zou ie ’t dan prebieren willen....?”

„Wat....? oe schoen’ Miechel?” vroeg Hanneke.

„Och! as’t oe blieft Hanneke,” grinnikte Miechel, en terstond liet hij zich op den grond vallen, maakte handig de riempjes los, wipte zijn vetleeren schoenen uit, maaide met de hand een weinig gras, werkte het er in, en—Hanneke vriendelijk toeknikkende, schoof hij ze haar toe met de woorden: „A’j’t nou niet doen wilt, dan zie’k al z’n lêven kwoad op oe.”

’t Meisje lachte dat ze schudde en zei, dat ze bang veur verdrinken was; loater zei ze ook, dat Miechel veuls te goejig en meeliejend was, moar.... al z’n lêven kwoad! doar had ze geen zin ien, en—ze stak haar voetjes in Miechels schoenen, en liep er mee, zoo de jongen dacht, heel wat bêter! maar, zooals zij ondervond, zonder slot, veul ongemekkelikker as op de bloote vuut’.

Al moest de goedhartige Miechel nu op zijn beurt blootsvoets loopen, bij het afstaan van zijne schoenen had hij veel gewonnen, want, Hanneke kon met die blokken niet voort of ze moest Miechel in den arm houden, en, hoe harder ze leunde hoe meer schik dat ie had, en hoe dukker dat ie riep: „Nou geet ’et goed, hê? Leun moar!”—Verechtig! hie had heur wel droage willen.

En ze liepen verder, Hanneke en Miechel; en ze gingen—toen ze bij ’t rijshout aan den Rijnoever waren gekomen—is êfkes zitten umdat de hits bij ’t woater niet zoo scharp was. En ’t meisje zei dat de Miechel weerum most goan; en sloapen zooas ze allemoal dêjen; moar Miechel zei, dat ie oan geen sloap kos denken as ie Hanneke zoo noast zich had; en vroeg, of ze hum verechtig óók mocht liejen as hie malloterig op heur was? En Hanneke antwoordde niet—moar drêjde zich um, en dee asof z’en kriekske wou vangen dat ien ’t gres kriekte.

En ze zaten er nog een poos, en ze zeiden veel dat we niet verklappen willen, en eindelijk—eindelijk brocht Miechel zien liefke tot oan ’t veerhuus, en kreeg zien schoenen weerum, en kreeg ’en kummeke kerremelk veur den dorst, moar kreeg nóg wat; dat bêter as kerremelk smiek, ’n boel bêter, ’en heele boel bêter!!

Onder de leden der zwakkere helft, die op ’t hooiland duchtige blijken van kracht gaven, was er een die nu, in ’t schoftuur, met den rug tegen een hooi-opper zat. ’t Was ’en meid als ’en boom, en heel wat grover dan Hanneke Ploegers. Zag Hanneke er in haar half toilet des te bekoorlijker uit, Mie Schuiling stond de hooi- of warmte-nonchalance allerongelukkigst. Haar kleeding kon men gerust à la „wat kan ’t mien schêlen” noemen, en haar coiffure evenzoo gerust à la „sloddervos” als haar grove zwarte handen à la „smerpoet.”

Mie was zeker niet veel ouder dan Hanneke, die een kleine twintig was, maar Mie zou men licht een kruisje meer gegeven en Hanneke wis ’en lente of drie minder hebben toegedacht.

Hanneke had zacht blauwe oogen, en ofschoon bruine oogen ook lang niet min zijn, zoo hadden de bruine oogen van Mie toch ’en zeker iets, dat de jongens „bretaal” en de meiskes „wreg” nuumden.

Lange spitse neuzen zijn niet verkieslijk, ’t boeren spreekwoord zegt:

„Spitse neus en spitse kin Woont altied de duuvel in”

en de neus van Mie was lang en spits genoeg; haar kin was rond, dat hielp nog.

Mie en Miechel woonden achter den dijk bij de waai-kolk juist naast elkaar. Had Miechels moeder, die sedert twee jaren weduwe was, eigen huis en hof—al was ’t ook geen grootheid—terwijl Mies ouders maar arbeidsmenschen waren, de kinders hadden daarom niet te minder met elkander gespeeld, gekibbeld en gevochten. Mie, een halfjaar jonger dan Miechel, had dukkels met ’en toom oan, veur ’t melkkerreke getrokken as Miechel d’r op zat; en dan weer Miechel, ielk verzet. Mie had dukkels, as de kersen of appels of peren riep woaren, stillekes ien de boomen van Miechels ouwers geklouterd, en gezakt wat ze moar kos um ’t met Miechel te deilen, went—Miechel mocht ze krek zoogoed as zich eiges. Toen ie wat ouwer was en rooken wou, al wier ie d’r misselik van, wat had ze toen niet dukkels tabak uut voaders deus gestolen, en die in dreuge rietjes gestopt en Miech te dampen gezet, totdat hum van al ’t plezier ’t zweit uut de lêjen brak, en ie zoo wit as ’en doek wier. Loater, op de karmis, harrejennig! veur de fiedel met hum; één glêske rood deur ’en piepestêlje met z’n beien: de schotse-drie, d’aoevandeu, de sjassedewiet; kniepen, lachen, oarigheid meer as meer!

En nou....? Ze zat bij den opper; en al lang—al wel ’en joar lang—had ze gezien hoe gruts en hoe stief dat Miech was geworden. ’t Rechte had ze zoo nooit begrepen; moar nou.... nou had ze ’t gezien, met heur eigen oog’.

„Miech kom ie bij me zitten?” had ze gevroagd; moar kortweg had ie „nee” gezeid; geen stom woord meer. Op zied was ie afgeschoven en vortgegoan, ’en heel eind wiejer, tot over de greppel, veurbij de wilgen.

Kloar had ze toen gezien, hoe ie de stieve Hanneke Ploegers van ’t Lêge Veerhuis had noageloopen, die krek oan heur voader ’t êten gebrocht had en nou noar huus goeng, en—ze had zich den neus gekrabd.—Best had ze gezien hoe Ploegers met den neusdoek over ’t heufd ien’t gres lee, en Hanneke toen ien’t gniep was opgemarsjierd met hum, joa, met Miech noast zich, en—ze had um ’t hart ’en roarigheid gehad, en iets ien de kêl, dat ze is slokken most.—Ze was opgestoan, en had ze noagekeken, en gezien hoe Miech Hannes erm had genomen en geparlesjant had, veul niet genogt, en—ze had heur nêgels tussen de tand’ gezet dat ’r heele stukken afgoengen.—Ze was op heur têjen goan stoan, went Miech was ien ’t gres goan zitten; en kloar had ze gezien, hoe onneuzel ’t schoap zien schoen’ had oangetrokken; och heer! asof ze stads-peutjes had! Ze had heur hals al wiejer en wiejer uutgerekt, en gezien, hoe ze bij ’t rieshout woaren goan zitten, vlak noast mekoar, en eindelik wiejer op hadden geloopen tot achter de heg—tot achter de heg! En—ze had bij zich eiges „verdrêjd!” gezeid, en de vuusten dichtgeknepen, en zich toen ien’t heuj loate vallen, en had er geprakkezierd ’en heele boel dinger, tot de schofttied veurbij was.

Het vermoeiende dagwerk liep ten einde, en de laatste die zich van het hooiland naar huis begaf, was de baas van ’t Lêge Veerhuus, Arie Ploegers.

’t Was een kort man, niet te mager, maar met een geelbleek gelaat. ’t Was er een, die altijd goed en best voor zijn gezin was geweest, en van deugd en werken hield, maar die, zooals ze wel meer zeggen, kort aangebonden of, kort van stof was. Als ie liep, dan trekkebeende Ploegers zoo’n bietje over den rechterkant, en dat hij in den rechterarm niet zóóveel kracht meer als vroeger had—hij wou ’t wel niet weten, maar ’t was zoo, en, wonder was ’t niet, want, vóór hij naar D. kwam, pas een klein jaar geleden, had ie ’en soort van begoaves gehad, veur de dood weg!

Vóórdat Ploegers het achterhuis zijner kleine, juist aan den Rijn gelegen woning betrad, wischte hij zich de zweetdroppels van het aangezicht, en prevelde binnensmonds eenige onverstaanbare woorden, die echter op zijn gelaat hun wrevelen aard teekenden.

De lage deeldeur binnengaande, wierp Ploegers gavel en hark in een ledige voerkrib; stond een oogenblik stil, en begaf zich vervolgens naar de keukenkamer in ’t voorhuis, waar de pot met aardappels te vuur hing en Hanneke bezig was om de sla te wasschen voor ’t avondmaal.

„Of ge ook muu zult wêzen,” ving Hanneke aan: „’t is veuls te lang, en dat met die wermte.”

Ploegers antwoordde niet, zei geen boe of ba, maar ging, met den rug naar zijn dochter gekeerd, voor ’t venster zitten, dat op den Rijn uitzag.

Hanneke zweeg een oogenblik, en vreezende dat de vader ontevreden was, omdat zij het avondeten nog niet had opgedischt, repte zij zich al meer en meer, en sprak eindelijk:

„’t Het nog geen halfnegen gesloegen, moar in ’en ummezien za’k verdig zin.”

Nog geen weerwoord, slechts een onverstaanbaar gebrom met den naklank: „Doar za’k op passen!”

„Is ’r wat kwoads voader....?” vroeg Hanneke, terwijl ze ’t servet reeds over de tafel spreidde: „Wacht ie rêgen op ’t heuj, of hei’j wat anders....?”